1 Mayıs İşçinin Emekçinin Bayramı  

Hepinizin çok iyi bildiği ve özlediği gibi epey bir zamandır buralarda yoktuk. Malum hayatın rutin koşuşturmacası içinde bizlerde yuvarlanıp gitmekle meşguldük. Öyle meşgul öyle meşguldük ki, değil yazı yazmak siteye bile girip bakamadık. Bu site bizim için güncel bir hobi arşiviyken iş güç sebebiyle bu hobiden bile uzaklaşmak zorunda kaldık bir süre. Sanki o dönem Cem Abi (Karaca olan canımmm) “İşçisin sen işçi kal” diyerek vurdu kafamıza ve elimiz gitmez oldu yazmaya… Hal böyle olunca biz de dönüş için bu manidar günü seçtik, 1 Mayıs! Her ne kadar Cem Abi bize işçi kal dese de bu sitenin de bizim aynı zamanda işimiz olduğunu anımsayarak bu 1 Mayıs gününü, yani 1 Mayıs İşçinin ve Emekçinin Bayramını kendimize dönüş günü olarak seçtik.

Bu kadar çok 1 Mayıs ve işçi demişken de sizlerle bu kıymetli günün tarihsel arka planına göz atıp, 1 Mayıs İşçi Bayramı’nı derinlemesine öğrenelim ve birlikte kutlayalım dedik. 

1 Mayıs İşçi Bayramı Ne zaman Ortaya Çıktı?

Öncelikli olarak 1 Mayıs İşçi Bayramı ne zaman ortaya çıktı, diye soranlar, 1 Mayıs İşçi Bayramı ne zaman ortaya çıktı bilmeyenler ve 1 Mayıs’ın tarihi sürecini merak edenler için gelin bu sorunun yanıtını verelim:

1 Mayıs İşçi Bayramı’na uzanan sürecin ilk adımı, 1856 yılında Avustralya Melbourne’de ki işçilerin çalışma saatlerinin düzenlenmesi için başlatılan protestolar ile atılmıştır. 

Sonrasında bunu 1 Mayıs 1886’da  Amerika’da gerçekleştirilen işçilerin günde 12 saat 6 gün olan çalışma saatlerine karşı günlük çalışma saatinin 8 saat olması için başlattıkları mücadele takip etmiştir. Chiago’da yapılan gösterilere yaklaşık yarım milyon işçi katılmış ve 6 binden fazla siyahi ve beyaz işçiler ırk ayrımı gözetmeksizin birlikte yürüyerek hakları için savaşmıştır. Bu yürüyüş o dönem sadece ekonomi-politik durumu değil ırkçılığı doğrudan etkilemiştir. Mevcut gazeteler siyahi ve beyaz işçilerin yan yana eşit hak için yürümesini “Böylece ön yargı duvarı yıkılmış oldu.” şeklinde yorum getirmiştir. 

4 Mayıs Kanlı Haymarket Olayı

1 Mayıs’ı 4 Mayıs’ta ki kanlı Haymarket Olayı takip etmiştir. 1 Mayıs’tan sonrada süren grev ve gösterilere 3 Mayıs’ta işçilerim yapmış olduğu mitingi sonlandırmak için  McCormick’ki  grev kırıcılar da dahil oldu. Bunun sonucunda grev kırıcılara tepki gösteren işçilere polis ateş açarak 4 işçinin hayatını kaybetmesine ve onlarcasının yaralanmasına sebebiyet vermiştir.

İşçiler bu saldırıyı protesto etmek için bu kez 4 Mayıs’ta Haymarket Alanı’nda bir miting düzenlemiş ve miting tam da yapılırken nereden geldiği belirsiz bir bomba kürsüye atılmıştır. Polisin önünde patlayan bomba sebebiyle 7 polis ölmüş, 69’u yaralanmıştır. 

Grev ve gösteriler, 1 Mayıs’tan sonra da sürdü. İşçilerin çoğu 3 Mayıs’ta sokaklara çıktılar. McCormick’e ait fabrikadan atılan ve grevde olan işçiler de miting yaptılar. Miting sona ermek üzereyken McCormick fabrika düdüğünü çalarak, içerideki grev kırıcıları dışarı çıkarttı. Grev kırıcıları protesto etmek için bir grup işçi fabrikaya yöneldi. İşçilere ateş eden polis, 4 işçinin ölmesine, onlarcasının yaralanmasına neden oldu. Olay sonrasında yüzlerce işçi asılsız iddialarla tutuklandı. Tutuklanan işçilerden sekizi yargılanmak üzere seçildi: Albert R. Parsons, August Spies, Samuel J. Fielden, Michael Schwab, Adolph Fischer, George Engel, Louis Lingg ve Oscar Neebe.  Yargı sonucunda hepsinin idamına karar verildi. 

Aralarından en gençleri olan Louis Lingg idamından bir gün önce intihar etti. 

Tüm bu olaylar sonrasında 1889’da toplanan İkinci Enternasyonal’de Fransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü olarak kutlanması kararı alındı. 

1 Mayıs’ın Türkiye İçin Önemi

Dünyada 1890’lı yıllara uzanan İşçi Bayramı, Türkiye tarihine bakıldığında ilk kez Osmanlı Devleti’nde Selanik’teki tütün, pamuk ve liman işçileri tarafından 1911 senesinde kutlanmıştır. İstanbul’da ise ilk kutlanışını 1912 yılına denk gelmektedir.  Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşları’nın ardından ise uzun bir aradan sonra  ilk kez 1921’de kutlanmıştır. Türkiye Sosyalist Fırkasının (TSF) çağrısı ile  İstanbul işçileri mayısın ilk pazar günü tatil yaparak, TSF merkezindeki bayramlaşmadan sonra partinin Genel Başkanı Hüseyin Hilmi Bey ve üç delege, sadrazamı ziyaret etmiştir. 

Ankara’da da Sovyetler Birliği ile geliştirilen dostluk ilişkileri çerçevesinde işçi bayramı, 1 Mayıs 1922’de kutlanmıştır. Her ne kadar işçi bayramı kutlamaları ilk kez “resmi” olarak 1923’te kutlanmış olsa da, 1924 yılında “kitlesel” olarak  1 Mayıs’ın kutlanması yasaklanmıştır.. Ardından 1925 yılında çıkarılan “Takrir-i Sükun” yasasıyla beraber kutlamalar 1935 yılına kadar yasak kalmıştır. 

Cumhuriyet’in ilanından sonra 27 Mayıs 1935 tarihli “Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkındaki Kanun” ile 1 Mayıs “Bahar Bayramı” olarak kabul edilmiş ve  kitlesel kutlamaların yasak olduğu Türkiye’de 1 Mayıs yaklaşık 50 yıl aradan sonra tekrar coşkuyla kutlanmaya başlamıştır. İlk açık 1 Mayıs kutlaması, 1975 yılında İstanbul Tepebaşı’nda bir gazinoda yapılmış, 1976 yılında ise Taksim Meydanı’nda Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyon’u (DİSK),geniş kapsamlı bir kutlama tertip etmiştir. 

TÜRKİYE’DE KANLI 1 MAYIS

Tarihte “Kanlı 1 Mayıs” olarak yer alan 1977’deki kutlamalar,  sonraki yıllar için Taksim Meydanı’na özel bir anlam yükledi. 1977’de  Yaklaşık 500 bin kişinin katılımıyla o zamana kadarki en geniş katılımlı 1 Mayıs toplantısı düzenlenmiştir. Kutlamada, şimdiki The Marmara Otelinin yerinde olan Intercontinental Oteli ve Sular İdaresi binasından işçilerin üzerine ateş açılmış, çıkan arbede sonrası Kazancı Yokuşu’na doğru kaçmaya çalışan işçilerin ne yazık ki pek çoğu ezilerek ve kurşunların hedefi olarak 34 kişi ölmüş ve yüzlercesi yaralanmıştır. Bu olayların detaylı anlatımını rahmetli Mehmet Ali Birand’ın hazırlayıp sunduğu 32.Gün Programı’ndan izleyebilirsiniz: 

 Daha sonraki yıllarda bu ölümlü kutlamalar için Taksim Meydanı 1 Mayıs’ın simgesi haline gelmiş ve 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı ruhu Taksim Meydan’ında her yıl yaşatılmaya çalışılmıştır. 

1978 yılında kutlamaların ve anma törenlerinin yapıldığı 1 Mayıs’ta, ertesi yıl sokağa çıkma yasağı uygulanmasına rağmen, yine binlerce kişi Taksim Meydanı’nda kutlama yaptı. 1980 yılında sıkıyönetim nedeniyle kutlamalar yapılamazken, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından 1981 yılında Milli Güvenlik Konseyi 1 Mayıs İşçi Bayramı’nı resmi tatiller arasından çıkarıldı. 

12 Eylül döneminde resmi tatil olmaktan çıkarılan 1 Mayıs, 28 yıl aradan sonra Nisan 2009’da “Emek ve Dayanışma Günü” olarak resmi tatil ilan edildi.